Het verhaal van de school.

Het verhaal van de school zal steeds onderbroken worden door een samenvatting van de rede die de directeur heeft uitgesproken bij de uitvaartdienst.

Op 17 maart 1999 is Christa naar een buurtschool met protestants-christelijke grondslag gegaan.

Per augustus 1999 besloten de ouders beide kinderen van school te laten veranderen en kwamen ze op basisschool de Borghoek, een school op katholieke grondslag.

De ouders brengen ons op de hoogte van de voorgeschiedenis van Christa. Het gaat redelijk goed: wel vaak moe en last van haar been. De contacten lopen meestal via de ouders naar de leerkracht. De directie wordt alleen in grote lijnen op de hoogte gehouden.

Anderhalf jaar gaat het redelijk: ze is wel iets achter, maar ze sterkt aan. Haar tempo is laag.

Ze is erg geliefd, heeft veel vriendinnen, vindt iedereen lief en wij haar. Ouders hebben veel hoop en vertrouwen.

In maart 2002 wordt weer een nieuwe tumor geconstateerd. De vooruitzichten zijn niet positief.

Op dat moment ontstaat een intensief contact met de ouders. Ze willen met de directeur  praten over hun zorgen, over de mogelijkheden en de onmogelijkheden van de school.

We praten zowat om de week.

We besluiten de schoolgemeenschap in te lichten door middel van een artikel in de Duizendpoot, de schoolkrant.

De ouders schrijven het en wij lezen voor publicatie, om al te moeilijke woorden te voorkomen.

Op 9 april is er de operatie gevolgd door bestralingen. Tussendoor komt Christa een paar uur naar school. Ouders doen aan de directeur en personeel uitgebreid medisch verslag

We besluiten gezien haar capaciteiten om ze toch naar groep 3 te laten gaan. We praten nog steeds over toekomst.

We besluiten een poster op te hangen rondom Christa en Winnie de Pooh, waarin de ouders steeds een verslag hangen en waaraan we stickers vastmaken met het adres van het ziekenhuis, die leerlingen en ouders kunnen pakken om iets op te sturen.

De leerlingen leven ontzettend mee, sturen veel kaarten, brieven, tekeningen. Soms klassikaal.

We leggen aan kinderen uit wat kanker is (boze celletjes).

Personeels- en directieleden gaan een paar maal naar het Sofia ziekenhuis in Rotterdam.

Quote: Winnie de Poeh, dat kleine beertje is een beetje het symbool geworden voor dat kleine meisje, wat hier in deze kist nu voor het laatst bij ons is.

Als er iemand is die het leven van ons leerkrachten en leerlingen benvloed heeft in het afgelopen jaar dan is het Christa.

Benvloed in de meeste positieve, meest elementaire, meest emotionele zin.

In maart kwam de eerste bezinningsgolf. Een school leerde omgaan met een kind wat langdurig ziek was, met een relatie naar ouders, die vochten voor hun kind, met een broertje, die de werkelijkheid van een ziekenhuisverblijf haarscherp blootlegde

De school leerde omgaan met meevoelen, tekeningen, kaarten, kringgesprekken, met de onzekerheid van ons bestaan met een mogelijke dood.

De school leerde omgaan met ouders, die informatie wilde, met leerkrachten die onzeker waren, met onze eigen diepste gevoelens, maar vooral met kinderen, die vragen hadden, emotioneel waren, maar soms ook hard, die hun klasgenootje soms wel zagen en soms niet.

Christa heeft ons zoveel geleerd, zoveel doen nadenken, zoveel kracht gegeven, zoveel naar onszelf leren kijken, dat we haar heel dankbaar moeten zijn.

Christa gaat in het nieuwe schooljaar onregelmatig naar school, soms een uurtje per dag.

Eind oktober vinden de artsen overal uitzaaiingen. Grote paniek. Ouders en directeur praten niet meer over toekomst, maar over hoe lang nog, over pijn, over dood.

Christa is terminaal.

Quote: Vorige week maandag viel de keiharde werkelijkheid. Er was geen genezing meer mogelijk.

Corina en Willem Jan brengen haar nog naar school. We gaan in gesprek zoals zo vaak.

Dit keer gaat het nog dieper: over dood gaan, over afscheid nemen, over deze bijeenkomst,  zelfs over geloof,. Als we om tien uur gaan kijken, slaapt Christa. Willem Jan pakt ze op, ze zwaait nog even naar de kinderen. Ik leg een hand op haar hoofd en onze handen raken elkaar.

Weet U wat zo'n moment betekent? Dit is afscheid nemen in zijn meest emotionele vorm.

We wisten allebei dat dit de laatste keer zou zijn. Ze lag nu in handen van die fantastische ouders, die mensen die ons laten zien, wat zorg is, wat zelfopoffering is, wat liefde is. Onwaarschijnlijk waar zij de kracht vandaan halen.

Op dinsdag 6 november overlijdt Christa.

Moeder en vader bellen de directeur thuis.

De directeur licht de leerkrachten in.

De laatste weken hadden we als leerkrachten veel bij elkaar gezeten, om het laatste nieuws te vertellen. We leerden samen emoties te delen, elkaar te steunen. Vooral leerkrachten die het moeilijk vonden om het aan kinderen te vertellen steunden we. Soms deden we het samen.

's Morgens vertellen we het de leerlingen. We hangen foto's op, steken kaarsjes aan, lezen een verhaal voor en laten leerlingen heel veel vertellen. Alle verlieservaringen van de kinderen passeren weer de revue. We nemen er ruim de tijd voor. We laten tekenen, schrijven e.d.

We geven een extra uitgave van de schoolkrant mee, waarin we zeggen wat er gebeurd is en wat we met de kinderen doen (zie  bijlage).

We maken alles klaar voor een advertentie: simpel: een van de kinderen en een van de school (zie bijlage).

De directeur gaat bij de ouders langs en we praten over alles. Na het delen van emoties gaan we over tot de organisatorische dingen: de uitvaartdienst, wat doen we als school, wat willen de ouders.

In samenwerking met de moeder komen zij en de directeur tot een gewaagd idee. Christa ligt namelijk thuis opgebaard en we willen kinderen en ouders de gelegenheid geven om daar te komen. Wij zullen de kinderen opvangen. Zo'n 50 mensen komen langs. Veel ouders blijven expres beneden. De kinderen komen wel. Soms blijven ze stil staan, soms vragen ze je de hemd van het lijf. Soms willen ze rondkijken, aanraken, vragen stellen. We zijn heel open en geven eerlijk antwoord. Wat een bewondering voor de moeder. We geven ouders na vragen het advies om hun hart te volgen.

We geven een volgende schoolkrant uit met gegevens over de dag van de uitvaart (zie bijlage).

Op school houden we op de dag van de uitvaart een eigen dienst (zie bijlage).

Met de dominee en de ouders heeft de directeur een uitgebreid contact over de vorm van de viering en de plaats van de kinderen daarin. We besluiten dat de kinderen een lied zullen zingen en de directeur zal toespreken. De dienst vindt plaats in de Ontmoetingskerk.

Quote: Is Christa nu in de hemel vroeg een leerling aan mij? Wat denk je zei ik. Ik denk het wel zei ie.

Wat is de hemel vroeg hij weer. Oei, da's even slikken.

De hemel zei Ik: Is alle mooie muziek die je gehoord hebt, de mooiste dingen die je gezien hebt, de lekkerste dingen die je geroken hebt, de heerlijkste dingen die je gegeten hebt, de zachtste dingen die je gevoeld hebt;

De hemel zei ik: zijn alle mensen die je in je leven ontmoet hebt en die goed voor je waren.

Zijn alle plaatsen waar je geweest bent en waar je het heel fijn vond.

Zijn alle vriendjes en vriendinnetjes, die je gekend hebt en waar je graag mee speelde.

De hemel is de plaats waar je geen pijn meer hebt.

Dat is een hele goede plaats voor Christa zei hij. Ik ben het met hem eens.

Vanuit het ziekenhuis kreeg ik veel berichtjes van Christa. En daarvan heb ik hier bij me.

Weet je wat verfdiscodansen is, meneer Wout? Hi, hi, hi, Nou ik wel?

Ik zou graag een berichtje willen sturen naar Christa en ik denk dat ik dat vanmiddag ook  maar doe. En ik schrijf erop: Dans maar lekker daar in de hemel.

De directeur laat een ballon op.

De dienst is massaal ( kamers en zalen ernaast) en indrukwekkend.

We laten voor de uitvaart 300 ballonnen vullen en geven de kinderen een kaartje mee (zie bijlage).

Tijdens de begrafenis leggen kinderen een zelfgemaakte bloem op het graf en laten de ballonnen massaal op.

Er is een massale condoleance in de Raayberg, waar heel veel ouders verschijnen.

Daarna zijn er complimenten van de ouders, grootouders, kerk, en iedereen.

We zijn er als team heel intensief mee bezig geweest, maar er ook verschrikkelijk rijker en sterk van geworden.

Als directeur heb je naast alle regelingen en steun vooral je eigen emoties. Ik deelde ze open en eerlijk met collega's, met de kinderen, met de ouders van Christa, maar vooral met je vrouw. Die heeft me heel veel gesteund. Mijn vader overleed in datzelfde jaar, daar kon ik vrede mee hebben; hier was ik boos, opstandig en intens verdrietig onder.

Nog steeds is er contact met ouders: we praten regelmatig wel even.

Ook met het broertje Martijn heeft de directeur aparte gesprekken. Hij had wat bijzondere ideen over Christa. Samen met de ouders probeerden we dat te kanaliseren.

Mevrouw Riet Fiddelaars - Jaspers heeft veel boeken geschreven over deze problematiek. Zij stelde 6 basisvoorwaarden. We hebben daar ons handelen aan gekoppeld:

1. Veiligheid: de school moeten een veilige haven kunnen zijn voor de emoties van kinderen.

De school ging gewoon door. We hebben veel kringgesprekken gehad en hebben een schoolviering gedaan.

2. Openheid: de school moet in alle eerlijkheid antwoord geven op vragen.

We hebben de kinderen open en eerlijk alles verteld. Ook de technische vragen. We hebben alle gelegenheid gegeven om vragen te stellen. We hebben ook naar de ouders open gecommuniceerd.

3. Uitingsvormen: de school moet gelegenheid geven aan de kinderen om zich te uiten.

Praten, tekenen, opstellen, gebedjes, gedichten, ballonnen, kaarsjes, bloemen, foto's alles hebben we gedaan.

4. Zingeving: de school moet alles plaatsen in het kader van zingeving, geloof.

We hebben  veel gekoppeld aan verhalen uit vakliteratuur, bijbelverhalen, hemel, hiernamaals. Veel met symbolen gewerkt.

5. Ritualiseren, symboliseren: de school moet gebruik maken van rituelen en symbolen.

In onze eigen dienst en ook in de kerk waren er veel symbolen: Winnie de Pooh, ballonnen, bellenblaasbellen brievenbus, alles van de dienst en begrafenis.

6. Er zijn: als school moet je uitstralen dat je altijd beschikbaar bent.

We waren er altijd voor de kinderen, voor elkaar, voor de ouders. We hebben de kinderen de tijd gegeven. Hebben in de klas langzaam afgebouwd.

Tenslotte:

We kennen binnen de school een gedenkbord. Daar kunnen alle kinderen hun uitingen van verdriet kwijt. Dat heeft heel lang vol gestaan met knuffeltjes, tekeningen, foto's of wat maar deed denken aan iemand, die er niet meer is.

De school kent een rouwprotocol gemaakt in maart 2001.Tijdens het afscheid van Christa hebben we het eigenlijk nauwelijks ingezien. Alleen als checklijstje gebruikt.

Wel is er veel gebruik gemaakt van een kist voor rouw en verlies met boeken, folders enz.

De school heeft heel veel van Christa geleerd. Is er veel rijker van geworden. Rijker rondom emoties, delen van emoties, emoties bij kinderen, open en eerlijkheid, de waarde van ons leven.

                                      

 26e jaargang nummer 5: november 2001

Christa Overgaauw is overleden.

 

Deze ochtend hebben we het bericht gekregen dat Christa Overgaauw, leerlinge van groep 3 is overleden. Dat kwam niet geheel onverwacht. We wisten dat Christa ernstig ziek was.

Vanaf maart heeft Christa in het Sofia ziekenhuis gelegen omdat kanker ( "de boze celletjes" zoals Christa zelf altijd zei) opnieuw bezit had genomen van haar lichaam.

Lang heeft ze moeten knokken om weer terug te komen.  Na de grote vakantie zagen we langzame vooruitgang en de laatste weken kwam Christa zelfs weer naar school. Vorige week maandag werd na het zoveelste onderzoek duidelijk dat de ziekte weer terug was. De artsen zeiden dat ze niet lang meer te leven had. Deze nacht is ze thuis omringd door haar familie overleden.

 

Met de kinderen hebben we sinds maart gesproken over de situatie. Ook na vorige week maandag hebben we vooral in kringgesprekken over ziek zijn en doodgaan open en eerlijk verteld. Ook deze morgen hebben we de kinderen laten reageren, samen emoties gedeeld en verteld over de dood. Soms hebben we een kaarsje opgestoken, een foto neergezet, een verhaal voorgelezen. Vooral in groep 3 hebben we haar tafel in het middelpunt gezet.

 

Als U dit leest is er nog contact met de ouders over de stappen die we samen zetten de komende dagen. Zeker is dat we alle ouders en kinderen de gelegenheid geven, indien ze dat wensen, om naar de uitvaartdienst te gaan. Er zal dan geen school zijn.

De kinderen hebben een liedje geleerd over Winnie de Pooh, omdat Christa daar veel van hield.

Wanneer er meer informatie is zullen we U dat meedelen.

   "Ze hield heel erg van Winnie the Pooh"

 

    We zijn allemaal heel verdrietig en soms

    moeten we huilen, want er is een meisje

    van onze school overleden.

 

   Christa Overgaauw

 

    Ze zat in groep 3.

  

   De kinderen van R.K. basisschool de Borghoek,

   Lambertijnenlaan 3,

  4614 EV Bergen op Zoom.

 

    "Als we omhoog kijken  en alle sterren

    aan de hemel zien staan,

    weten we zeker, 

    Christa is niet ver van ons vandaan".

    Met verdriet in ons hart melden

    wij U dat

 

   Christa Overgaauw

 

    leerlinge van basisschool de Borghoek

    op 6 november is overleden.

 

   De directie en het personeel.

   De schoolcommissie

   De medezeggenschapsraad

   De ouderraad

   van RK basisschool de Borghoek,

   Lambertijnenlaan 3,

   4614 EV Bergen op Zoom

                                     

 26e jaargang nummer 6: november 2001

Extra informatie over de uitvaart van Christa.

 

De afgelopen dagen is er veel contact geweest met de ouders van Christa. Samen hebben we afgesproken wat we vrijdag gaan doen.

In de klas maken de kinderen een bloem. Die bloem krijgen ze vrijdag mee naar huis. Als U naar de uitvaartdienst gaat vragen wij U die bloem mee te nemen en voor de dienst vooraan te leggen in de kerk.

Op vrijdagmorgen komen de kinderen rond elf uur allemaal bij elkaar in de aula. We zingen daar liedjes, vertellen een verhaal, enkele kinderen spelen op een instrument en sommige kinderen lezen een gedicht voor.

Alle kinderen zijn vanaf half twaalf vrij. (ook groep 5 t/m 8).

U kunt daarna zelf de keuze maken of Uw kind of U samen met Uw kind naar de uitvaartdienst gaat. Die is om n uur in de Ontmoetingskerk aan het Bolwerk Zuid. Zorg dat U op tijd binnen bent, want de kerk is niet zo groot. Als het erg vol wordt zou U misschien Uw kind op schoot kunnen nemen. Niemand zal het U overigens kwalijk nemen als U niet gaat.

Bij de kerk maken ze zich zorgen over het aantal auto's en de parkeermogelijkheid. Misschien kunt U te voet komen, met de fiets of kunt U carpoolen.

Na de dienst is er de begrafenis op de algemene begraafplaats. Dat zal rond half drie zijn. Daar is redelijk wat parkeerruimte. Tijdens de begrafenis zullen de kinderen die aanwezig zijn een ballon oplaten met daaraan een kaartje wat ze van te voren hebben ingevuld met een laatste bericht voor of vraag aan Christa.

De ouders van Christa willen de mogelijkheid bieden voor de kinderen ( al of niet samen met U) om persoonlijk afscheid te nemen van Christa. Christa ligt opgebaard op haar eigen kamertje thuis. Ze ligt met een vriendelijke gezichtsuitdrukking op haar bed, alsof ze slaapt.

Misschien is het een onvergetelijke ervaring voor Uw kind om zo met dood en afscheidnemen geconfronteerd te worden. Naast de ouders zal ook meneer Wout aanwezig zijn om vragen van kinderen te beantwoorden of emoties op te vangen.

Die gelegenheid is er op donderdag tussen 17.00 en 18.00 uur. Belt U maar gewoon aan op Peter Benoitstraat 5.

Nog een paar organisatorische opmerkingen:

Enkele ouders van bepaalde groepen hebben het initiatief genomen om geld in te zamelen voor een bloemstuk. De school zal zeker ook voor bloemen zorgen en de kinderen maken natuurlijk bloemen.

Als U met Uw kind wil praten over de dood en U vindt dat moeilijk vraagt U dan gerust aan ons om de titel van een boekje of een boekje met suggesties.

De klassenavond van groep 5 ( de groep van Martijn) gaat niet door. U hoort nog wanneer wel.

De actie: Laat je zien in samenwerking met Halfords gaat even niet door. De ouderraad komt daar later nog op terug.

Ook juffrouw Wilhelmien vindt het niet zo gepast om aanstaande maandag haar verjaardag te vieren. Wanneer wel hoort U nog.

Tenslotte:

Ik weet van de laatste dagen hoe waardevol het voor de school, de mensen die er werken en de kinderen is om zo intens met afscheid nemen en dood bezig te zijn. Het werkt erg vormend voor de kinderen.

 

De viering op vrijdagmorgen.

Alle kinderen verzamelen in de aula. Kleintjes vooraan op banken. Grotere op hun eigen stoel. Groep 8 op aulastoelen.

Opening: door Wout.

Lied: Geef me je hand.

Gedicht door juffrouw Lieke.

Enkele kinderen spelen op een instrument (van groep 7).

Meneer Henny vertelt een verhaal: De bellenblaasbellen-brievenbus uit Waar ben je nu?

Lied: Over Winnie the Pooh.

Enkele kinderen lezen hun gedachten voor.

Slotlied: Kinderen in een grote kring.

Ik zou graag nog

willen zeggen tegen

vragen aan Christa: 

Ik zou graag nog

willen zeggen tegen

vragen aan Christa: 

Met dank aan dhr. Wout Langenberg